DỰ ÁN 3 TĂNG CƯỜNG PHỐI HỢP VỚI CÁC ĐỐI TÁC, MỞ RỘNG ĐỊA BÀN NGHIÊN CỨU ĐA DẠNG DI TRUYỀN SẦU RIÊNG VIỆT NAM
Trong bối cảnh ngành hàng sầu riêng Việt Nam đang phát triển nhanh với nhiều cơ hội và thách thức, việc nghiên cứu đa dạng di truyền các giống sầu riêng đóng vai trò quan trọng trong công tác bảo tồn, chọn giống và phát triển bền vững. Năm 2025, Dự án 3 thuộc Chương trình IUC-QNU Giai đoạn 1 đã triển khai phối hợp với các đối tác phục vụ công tác thu thập mẫu giống sầu riêng trên phạm toàn quốc nhằm xây dựng cơ sở dữ liệu đa dạng nguồn gen sầu riêng Việt Nam.
Từ Tây Nguyên đến Nam Trung Bộ
Trong giai đoạn 2022–2024, hoạt động đánh giá đa dạng di truyền sầu riêng của Dự án 3 được triển khai tại tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk. Từ ngày 07–11/7/2025, Dự án phối hợp với Viện KHKT Nông Lâm nghiệp Tây Nguyên (WASI) tiến hành khảo sát, thu thập được 70 mẫu giống sầu riêng tại tỉnh Đắk Nông và tỉnh Lâm Đồng bao gồm địa điểm thuộc huyện Đắk Mil, thành phố Gia Nghĩa, huyện Đắk R’lấp, Đạ Huoai, Di Linh, Hàm Thuận Bắc và thành phố Bảo Lộc. Thông qua các hoạt động này, Dự án 3 đã thiết lập quan hệ hợp tác với Hợp tác xã nông nghiệp Đa Mi (huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận) và Trung tâm Nghiên cứu và Thử nghiệm Lâm Đồng góp phần mở rộng mạng lưới đối tác nghiên cứu trong khu vực.
Thu mẫu giống sầu riêng tại Hợp tác xã nông nghiệp Đa Mi với sự hỗ trợ của kỹ sư Nguyễn Tiến Đều (phía phải) tại xã Đa Mi, tỉnh Lâm Đồng, ngày 10 /07/2025.
Đáng chú ý, tại khu vực nghiên cứu còn lưu giữ những cây sầu riêng cổ thụ lâu năm, có cá thể sầu riêng được trồng từ năm 1920 tại xã Hà Lâm (Lâm Đồng). Đây là nguồn gen quý mang giá trị đặc biệt trong nghiên cứu lịch sử phát triển và đa dạng di truyền sầu riêng tại Việt Nam.
Thu thập mẫu từ cây sầu riêng cổ thụ được trồng từ năm 1920 tại khu vườn khách sạn Nam Nhi, xã Hà Lâm, tỉnh Lâm Đồng, ngày 09/07/2025.
Kết nối nghiên cứu tại Nam Bộ
Từ ngày 30/7/2025 đến 07/8/2025, Dự án 3 phối hợp với Viện Công nghệ Sinh học và Thực phẩm (Đại học Cần Thơ) và Trung tâm Nghiên cứu Cây ăn quả Đông Nam Bộ (Viện Cây ăn quả miền Nam) triển khai khảo sát tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long và Đông Nam Bộ.
Trao đổi và phối hợp với Viện Công nghệ Thực phẩm và Sinh học, Đại học Cần Thơ, ngày 31/07/2025. Trái qua phải trong ảnh gồm: PGS. TS. Nguyễn Thị Pha – Phó Hiệu trưởng Viện, TS. Bùi Hồng Hải – Chủ nhiệm Dự án 3, Thạc sĩ – NCS Tô Thị Bích Ngọc, Thạc sĩ Hồ Tân – thành viên Dự án 3 và PGS. TS. Đỗ Tấn Khang – Trưởng Khoa Sinh học Phân tử.
Trao đổi và phối hợp với Trung tâm Nghiên cứu Cây ăn quả Đông Nam Bộ, Viện Cây ăn quả miền Nam, ngày 04/08/2025. Trái qua phải trong ảnh gồm: kỹ sư Nguyễn Tuấn Vũ, Thạc sĩ Phạm Thị Mười – Phó Giám đốc, Thạc sĩ Đỗ Văn Thịnh – Giám đốc Trung tâm, TS. Bùi Hồng Hải – Chủ nhiệm Dự án 3, Thạc sĩ – NCS Tô Thị Bích Ngọc – thành viên Dự án 3.
Với sự hỗ trợ của PGS. TS. Đỗ Tấn Khang cùng các nghiên cứu sinh và học viên cao học tại Đại học Cần Thơ, cũng như các cán bộ chuyên môn tại Trung tâm Nghiên cứu Cây ăn quả Đông Nam Bộ, nhóm đã thu thập được 72 mẫu giống sầu riêng tại nhiều tỉnh thành, bao gồm Cần Thơ, Hậu Giang, Vĩnh Long, Tiền Giang, Bến Tre, Bà Rịa – Vũng Tàu, Bình Phước và Đồng Nai.
Bên cạnh hoạt động thu mẫu, nhóm nghiên cứu cũng tiến hành khảo sát thực địa và thu thập thông tin về lịch sử canh tác, nguồn gốc giống và quá trình phát triển của cây sầu riêng tại địa phương. Những câu chuyện từ người nông dân, đặc biệt là các vườn sầu riêng lâu năm với tuổi đời đến hàng trăm năm, đã cung cấp thêm những tư liệu thực tiễn quý giá, góp phần làm rõ quá trình hình thành và phát triển nguồn gen sầu riêng bản địa
Gặp gỡ thầy giáo Huỳnh Công Thống, vườn nhà còn lưu giữ một cây sầu riêng 100 tuổi tại thôn Tân An, phường Tân Lộc, quận Thốt Nốt, thành phố Cần Thơ, ngày 01/08/2025.
Trao đổi với ông Trương Văn Đảo (Công ty TNHH Sầu riêng Ba Đảo) tại thôn Bàu Nghé, xã Phước Tín, thị xã Phước Long, tỉnh Bình Phước, ngày 5/8/2025.
Ông “Ba Đảo” là doanh nhân thành công trong việc trồng trọt, chế biến và xuất khẩu sầu riêng trong hơn 20 năm. Ông luôn mong muốn thu thập, bảo tồn và phát triển các giống sầu riêng địa phương quý của Việt Nam đang ngày càng suy giảm.
TS. Bùi Hồng Hải – Chủ nhiệm Dự án 3 bên những cây sầu riêng Chín Hóa đang bị cắt bỏ vì hiệu quả kinh tế thấp trong vườn sầu riêng nông hộ Nguyễn Văn Bích tại ấp Tân Hạnh, xã Xuân Bảo, huyện Lâm Hà, tỉnh Đồng Nai, ngày 6/8/2025.
Khảo sát thu thập mẫu tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ: Hoàn thiện bức tranh đa dạng vùng trồng Sầu Riêng ở Việt Nam
Từ ngày 21–23/8/2025, Dự án 3 phối hợp Trung tâm Thông tin và Ứng dụng Khoa học và Công nghệ Khánh Hòa (CIAST Khánh Hòa) thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa thu thập được 12 mẫu lá sầu riêng tại các huyện Khánh Sơn và Vạn Ninh, đồng thời ghi nhận các thông tin quan trọng về điều kiện sinh thái và lịch sử canh tác sầu riêng tại khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ.
Trao đổi với Trung tâm Thông tin và Ứng dụng Khoa học và Công nghệ Khánh Hòa, Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Khánh Hòa, ngày 21/08/2025.
Bức tranh về đa dạng sầu riêng Việt Nam được hoàn thiện thông qua phối hợp từ xa với Vườn sầu riêng Búng Gội (ấp Búng Gội, Phú Quốc, An Giang), các nông hộ tại huyện Hoài Ân (tỉnh Bình Định), xã Ia Chim (KomTum) và huyện Nghĩa Hành (tỉnh Quảng Ngãi). Mạng lưới đối tác phối hợp với các viện, trường, trung tâm nghiên cứu, doanh nghiệp và nông dân trong khuôn khổ Dự án 3 thuộc Chương trình IUC-QNU Giai đoạn 1 được củng cố và mở rộng. Nghiên cứu sẽ bổ sung dữ liệu quan trọng về đa dạng giống, nguồn gốc và lịch sử phát triển sầu riêng tại Việt Nam góp phần bảo tồn và phát triển bền vững ngành hàng quan trọng này.
